Ἀρνίον Ἑστηκὸς ὡς Ἐσφαγμένον

arnion.gr

3η ὁμιλία ἑρμηνείας Ἀποκαλύψεως

  Σύν Ἁγίῳ Τριαδικῷ Θεῷ
Ἡ Ἀ π ο κ ά λ υ ψ ι ς
τοῦ Ἀποστόλου καί Εὐαγγελιστοῦ
Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου

 

Ὁμιλία 3η

(Ἀποκ. 1, 1-4β)

 

(Ὁ μακαρισμός τῶν ἀναγνωστῶν, ἀκροατῶν καί τηρητῶν

τοῦ θείου λόγου. – Χαιρετισμός πρός τίς ἑπτά Ἐκκλησίες.)

Ἀποκάλυψις Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἣν ἔδωκεν αὐτῷ ὁ Θεός, δεῖξαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ ἃ δεῖ γενέσθαι ἐν τάχει, καὶ ἐσήμανεν ἀποστείλας διὰ τοῦ ἀγγέλου αὐτοῦ τῷ δούλῳ αὐτοῦ Ἰωάννῃ,

»ὃς ἐμαρτύρησε τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν μαρτυρίαν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅσα εἶδε.

»μακάριος ὁ ἀναγινώσκων καὶ οἱ ἀκούοντες τοὺς λόγους τῆς προφητείας καὶ τηροῦντες τὰ ἐν αὐτῇ γεγραμμένα· ὁ γὰρ καιρὸς ἐγγύς.»

«Καὶ ἐσήμανεν ἀποστείλας διὰ τοῦ ἀγγέλου αὐτοῦ τῷ δούλῳ αὐτοῦ Ἰωάννῃ, ὃς ἐμαρτύρησε τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν μαρτυρίαν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅσα εἶδε.». Δηλαδή: Καί ἡρμήνευσεν ὁ Χριστός, ἀφοῦ ἔστειλε διά τοῦ Ἀγγέλου Του πρός τόν δοῦλον Του Ἰωάννην, ὁ ὁποῖος ἐμαρτύρησε τόν λόγον τοῦ Θεοῦ καί τήν μαρτυρίαν τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ καί ὅσα ἀποκαλυπτόμενα εἶδε.

«Τῷ δούλῳ αὐτοῦ Ἰωάννῃ.»

Πρόκειται διά τόν εὐαγγελιστήν Ἰωάννην, ὁ ὁποῖος διά τό ἐξαιρετικόν τῶν ἀποκαλύψεων καταγράφει τό ὄνομά του –πρᾶγμα τό ὁποῖον δέν κάμνει εἰς τό εὐαγγέλιόν του–, διότι ἐγνώριζε ὅτι μετά ἀπό αὐτόν θά ἐτίθετο θέμα, ὅπως καί ἐτέθη: ποιός ὁ συγγραφεύς τοῦ βιβλίου τῆς Ἀποκαλύψεως; Ἔτσι καταγράφεται τό ὄνομα τοῦ Ἀποστόλου καί ἱεροῦ Εὐαγγελιστοῦ, διά νά καταδεικνύεται ὅτι τό βιβλίον αὐτό δέν εἶναι ψευδεπίγραφον, δέν εἶναι νόθον, ἀλλά εἶναι γνήσιον, εἶναι ἔργον τοῦ εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου.

Δέν εἶναι μικρῆς σημασίας αὐτό, ἀγαπητοί μου· εἶναι μεγίστης σημασίας· διότι, ἄν εἶναι τοῦ Ἰωάννου, τότε πόσον πρέπει νά τό προσέξωμε τό βιβλίον αὐτό!... Καί πραγματικά ἡ Ἐκκλησία ἔκρινε ὅτι τό βιβλίον τῆς Ἀποκαλύψεως εἶναι τοῦ Ἰωάννου, τοῦ Εὐαγγελιστοῦ καί Μαθητοῦ τοῦ Χριστοῦ. Συνεπῶς δικαίως καί ἐπαξίως κατέλαβε τήν θέσι εἰς τόν Κανόνα τῶν βιβλίων τῆς Καινῆς Διαθήκης· δηλαδή εἶναι βιβλίον πού εἶναι πιά Ἁγία Γραφή.

Εἶναι ἀλήθεια ὅτι στό σημεῖον αὐτό ἡ Ἐκκλησία ἐστάθη φειδωλοτάτη. Ἔργα ἀποστολικῶν Πατέρων, δηλαδή διαδόχων τῶν Ἀποστόλων, ὅπως τοῦ Βαρνάβα ἐπί παραδείγματι μία φερομένη ἐπιστολή, ἤ εἴ τινος ἑτέρου, δέν κατεχωρήθησαν εἰς τήν Καινή Διαθήκη, δέν ἀποτελοῦν Καινή Διαθήκη. Ἡ Ἐκκλησία μετά πολλῆς προσοχῆς καί σέ συνέχεια ἐτῶν καθόρισε ποιά βιβλία εἶναι τῆς πρώτης σειρᾶς, δηλαδή ἐκεῖνα τά ὁποῖα εἶναι γραμμένα ἀπό τό χέρι αὐτοπτῶν μαρτύρων τοῦ Λόγου, ὅπως λέγει ὁ Ὠριγένης, οἱ ὁποῖοι εἶδαν, ἄκουσαν, ἐψηλάφησαν τόν Θεόν Λόγον πού ἐνηνθρώπησε.

Συνεπῶς ὁ συγγραφεύς τοῦ βιβλίου τῆς Ἀποκαλύψεως εἶναι ὁ Ἰωάννης.

Ὁ χαρακτηρισμός «δοῦλος» εἶναι ὁ συνήθης τῶν Ἀποστόλων, ὅταν γράφουν μίαν ἐπιστολήν των. Ἀλλά ἡ ἁπλῆ καταγραφή τοῦ ὀνόματος, «Ἰωάννης», χωρίς τίτλους, χωρίς νά βάλη «ὁ Μαθητής τοῦ Ἰησοῦ», χωρίς νά βάλη «ὁ Ἀπόστολος», χωρίς νά προσθέση κάποιο χαρακτηριστικό ἐπί πλέον τοῦ ὀνόματός του, δείχνει ὅτι οἱ παραλῆπται καί ἀναγνῶσται τοῦ βιβλίου του ἦσαν πολύ γνωστοί εἰς τόν Ἰωάννην.

Ἀκόμη παρατηρεῖται ὅτι τό βιβλίον τῆς Ἀποκαλύψεως παραδίδεται εἰς τήν Ἐκκλησίαν ἀπό τόν Θεόν Πατέρα, διά τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, διά τοῦ Ἀγγέλου, διά τοῦ Ἰωάννου. Ἔχομε ἐδῶ δηλαδή μία ζωντανή ἁλυσίδα παραδόσεως: ὁ Θεός Πατήρ παραδίδει εἰς τόν Υἱόν τόν ἐνανθρωπήσαντα –ὄχι τόν μή ἐνανθρωπήσαντα, ἀλλά εἰς τόν Ἰησοῦν Χριστόν τόν ἐνανθρωπήσαντα!–, Ἐκεῖνος εἰς τόν Ἄγγελο, ὁ Ἄγγελος εἰς τόν Ἰωάννη, καί ὁ Ἰωάννης εἰς τήν Ἐκκλησίαν. Βλέπομε λοιπόν ἐδῶ αὐτήν πραγματικά τήν θαυμαστή ζωντανή Παράδοσι.

Γι’ αὐτό, ἀγαπητοί μου, ἡ Παράδοσις, μαζί μέ τήν Ἁγίαν Γραφήν, ἀποτελεῖ τήν βάσιν τῆς Ἐκκλησίας. Ἐξ ἄλλου ἡ Παράδοσις διασώζει τόν γνώμονα ἐγκυρότητος καί τῆς Ἁγίας Γραφῆς. Αὐτή μᾶς εἶπε ποιό βιβλίον εἶναι γνήσιον καί ποιό δέν εἶναι γνήσιον.

Τό λέγω αὐτό γιά ’κείνους πού ἀπορρίπτουν τήν Παράδοσιν τῆς Ἐκκλησίας, εἴτε Προτεστάνται λέγονται αὐτοί εἴτε Ὀρθόδοξοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐπηρεασθῆ ἀπό τούς Προτεστάντας. Τό κλειδί –σᾶς τό ἔχω πεῖ πολλάκις, καί πάντα θά τό λέγω– τό κλειδί τῆς ἑρμηνείας τῆς Ἁγίας Γραφῆς εἶναι κατατεθειμένο εἰς τό ντουλάπι τῆς Παραδόσεως. Ἐάν δέν κρατᾶς αὐτό τό κλειδί πού σοῦ δίδει ἡ Παράδοσις, δέν θά μπορέσης ποτέ νά ἑρμηνεύσης τήν Ἁγία Γραφή ὀρθά. Γι’ αὐτό καί οἱ Προτεστάνται ἀλλοπροσάλλως ἑρμηνεύουν τήν Γραφήν, μέ ἀποτέλεσμα νά ἔχουν κατακερματισθῆ ἀπό πλευρᾶς πίστεως. Δέν ξέρουν καί αὐτοί τί πιστεύουν σήμερα, τί πίστευαν χθές καί τί θά πιστεύουν αὔριο!

«Καὶ ἐσήμανεν ἀποστείλας διὰ τοῦ ἀγγέλου αὐτοῦ τῷ δούλῳ αὐτοῦ Ἰωάννῃ, ὃς ἐμαρτύρησε τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν μαρτυρίαν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅσα εἶδε.»

«Ὅσα εἶδε.»

Συνεπῶς ὁ Ἰωάννης εἶδε· εἶδε ὁράματα, εἶδε εἰκόνες καί σύμβολα. Αὐτά συνεπῶς τά εἶδε. Ἄρα ὅλα αὐτά δέν εἶναι οὔτε ἀποκυήματα τῆς φαντασίας του οὔτε ἀκόμη προϊόντα ἑνός ἐνδιαθέτου λόγου· εἶναι πραγματικά ἐκεῖνα πού εἶδε.

Θά τοῦ πῆ ὁ Χριστός: «Γράψε αὐτά πού βλέπεις. Γράψε αὐτά πού ἀκοῦς.». «Μή γράψης αὐτά πού ἀκοῦς» τοῦ λέγει σέ μιά συγκεκριμένη περίπτωσι, «αὐτά εἶναι γιά σένα, σφράγισέ τα· δέν θά τά γράψης. Αὐτά, τά ἄλλα, γράψε τα.».

Ἔτσι βλέπει κανείς καθαρά ὅτι ὁ Ἀπόστολος μέ πᾶσαν ἁπλότητα θά μᾶς δώση, θά μᾶς καταγράψη, ἐκεῖνα πού ἄκουσε κι ἐκεῖνα πού εἶδε· οὔτε θά προσθέση, οὔτε θά ἀφαιρέση.

Μάλιστα κύριο χαρακτηριστικό ἑνός γνησίου ἔργου εἶναι τό ὅτι δέν εἶναι ρετουσαρισμένο, ὅπως εἶναι συνήθως τά νόθα ἔργα· γιατί σκοπός τῶν νόθων ἔργων εἶναι νά δημιουργήσουν μιάν ἐντύπωσι στόν ἀναγνώστην, καί γιά τοῦτο, ἐπειδή εἶναι νόθα, θέλουν νά προσελκύσουν τήν προσοχή του· ἐνῶ τό ἀληθινό βιβλίο, τό ὁποῖο καταγράφει σωστά πράγματα, ἐκεῖνα τά ὁποῖα εἶναι πραγματικά ἀπό τόν Θεό, τέτοια ἀνάγκη δέν ἔχει.

Ὁ ἱερός συγγραφεύς γράφει αὐτά πού βλέπει, αὐτά πού ἀκούει· τίποτα παραπάνω, τίποτα παρακάτω. Ἄν γράψη παρακάτω, δηλαδή δέν γράψη μερικά πράγματα, καθίσταται ἔνοχος ἀπέναντι στόν Θεό· ἐάν γράψη παραπάνω, πάλι ἔνοχος ἀπέναντι στόν Θεό· οὔτε παραπάνω λοιπόν οὔτε παρακάτω.

Μάλιστα τό βιβλίον τῆς Ἀποκαλύψεως τελειώνει ὡς ἑξῆς: «Καί ἐκεῖνος πού κάτι θά ἀφαιρέση ἤ θά προσθέση», δηλαδή θά ἀλλοιώση τό ἱερόν κείμενον, «νά τοῦ ἀφαιρεθῆ ἡ μερίδα του ἀπό τό δένδρον τῆς ζωῆς.»· δηλαδή νά μή μπῆ στή Βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Ἐάν ὁ ἴδιος ὁ Εὐαγγελιστής γράφη αὐτά γιά ὅποιον θά ἐπιχειροῦσε ποτέ μέ βέβηλο χέρι νά δημιουργήση ἀλλοίωσιν, πόσο περισσότερο γιά τόν ἑαυτόν του! Συνεπῶς πράγματι εἶναι καταγεγραμμένα «ὅσα εἶδε».

* * *

«Μακάριος ὁ ἀναγινώσκων καὶ οἱ ἀκούοντες τοὺς λόγους τῆς προφητείας καὶ τηροῦντες τὰ ἐν αὐτῇ γεγραμμένα· ὁ γὰρ καιρὸς ἐγγύς.». Δηλαδή: Μακάριος, εὐτυχισμένος εἶναι αὐτός πού ἀναγινώσκει καί αὐτοί πού ἀκούουν τούς λόγους τοῦ προφητικοῦ αὐτοῦ βιβλίου καί ἐφαρμόζουν ὅσα εἶναι γραμμένα εἰς αὐτό, διότι ὁ καιρός εἶναι πλησίον, εἶναι κοντά.

Αὐτή ἡ εἰσαγωγική ἐπιγραφή τοῦ βιβλίου, γιά τήν ὁποία μιλήσαμε στό προηγούμενο θέμα μας, ἀγαπητοί, κλείει μέ τόν μακαρισμόν τῶν ἀναγνωστῶν καί τῶν ἀκροατῶν, εἰδικά μέν τοῦ βιβλίου τῆς Ἀποκαλύψεως, γενικά δέ τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ. Αὐτός ὁ μακαρισμός εἶναι ὁ πρῶτος ἀπό τούς ἑπτά καταχωρημένους μακαρισμούς τοῦ βιβλίου τῆς Ἀποκαλύψεως.

Θά ἐνθυμεῖσθε ὅτι κάποια παλιότερη ἐποχή –εἶναι κοντά δεκαπέντε χρόνια· ἴσως καί λιγώτερο– εἴχαμε κάνει μίαν ἀνάλυσιν μόνον αὐτῶν τῶν ἑπτά μακαρισμῶν τῆς Ἀποκαλύψεως. Εἶναι ἡ τρίτη φορά πού προσεγγίζουμε τό βιβλίον τῆς Ἀποκαλύψεως. Τήν πρώτη φορά εἴχαμε μιλήσει μόνο διά τούς ἑπτά ἐγκατεσπαρμένους μέσα στό βιβλίον αὐτό μακαρισμούς· πρό δεκαετίας μιλήσαμε ἀναλύοντες μόνο τά τρία πρῶτα κεφάλαια τῆς Ἀποκαλύψεως· καί τώρα, ἄν θέλη ὁ Θεός, προχωροῦμε σιγά-σιγά, ὅσο ὁ Θεός δώσει καί ἐπιτρέψει, νά δοῦμε ἀπό πιό κοντά τό βιβλίο αὐτό.

Ἀλλά ἄς μείνωμε, ἀγαπητοί μου, ἐδῶ, σ’ αὐτόν τόν μακαρισμόν: «Μακάριος», εὐτυχής, «ὁ ἀναγινώσκων καὶ οἱ ἀκούοντες.».

«Ὁ ἀναγινώσκων»· ἑνικός ἀριθμός. «Οἱ ἀκούοντες»· πληθυντικός ἀριθμός.

Αὐτό τί δείχνει;

Δείχνει ὅτι ἕνας διαβάζει καί πολλοί ἀκοῦνε.

Ποῦ μπορεῖ νά συμβαίνη αὐτό, ἕνας νά διαβάζη καί πολλοί νά ἀκούουν;

Ποῦ ἀλλοῦ, ἀγαπητοί μου, παρά εἰς τήν δημοσίαν λατρείαν, ὅπου τό βιβλίον αὐτό –προσέξατε!– ἦτο ἐν χρήσει. Ὅπως ἐχρησιμοποιεῖτο τό εὐαγγέλιον καί οἱ ἐπιστολές τῶν Ἀποστόλων, ἔτσι ἐχρησιμοποιεῖτο καί τό βιβλίον τῆς Ἀποκαλύψεως· γι’ αὐτό λέγει «ὁ ἀναγινώσκων καὶ οἱ ἀκούοντες».

Σκοπός τῆς ἀναγνώσεως τοῦ βιβλίου εἰς τήν δημοσίαν λατρεία ἦτο ἀφ’ ἑνός ἡ παραμυθία, δηλαδή ἡ παρηγορία καί ἐνίσχυσις τῶν πιστῶν, ἀφ’ ἑτέρου δέ ἡ συμμόρφωσις αὐτῶν ὡς πρός τό περιεχόμενον τοῦ βιβλίου τῆς Ἀποκαλύψεως.

Μιά πολύ ὡραία καί παναρχαία εἰκόνα ἀναγνώσεως τῶν βιβλίων τῶν Ἀποστόλων, εἴτε εὐαγγελίων εἴτε ἐπιστολῶν, μᾶς διασώζει ὁ ἅγιος Ἰουστῖνος –πού εἶναι κάπου στά μέσα, λίγο πρίν ἀπό τά μέσα τοῦ 2ου αἰῶνος– καί ἀναφέρεται εἰς τούς «ἀκούοντας» καί τόν «ἀναγινώσκοντα» σέ δημοσία λατρεία –εἶναι στήν πρώτη του Ἀπολογία. Γράφει:

«Καὶ τῇ τοῦ ἡλίου λεγομένῃ ἡμέρᾳ», κατά τήν ἡμέραν τήν λεγομένην τοῦ ἡλίου, δηλαδή τήν Κυριακή,... Ἐλέγετο ἡμέρα τοῦ ἡλίου· ἔτσι τήν ὠνόμαζαν οἱ εἰδωλολάτραι. Γι’ αὐτό καί διετηρήθη αὐτή ἡ ὀνομασία ἀπό τούς Λατίνους κυρίως στίς γλῶσσες τίς εὐρωπαϊκές. Λέμε Sunday· εἶναι ἡ ἡμέρα τοῦ ἡλίου. Βλέπετε;... «καὶ πάντων κατὰ πόλεις ἢ ἀγροὺς μενόντων, ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνέλευσις γίνεται», ὅλοι αὐτοί πού μένουν εἴτε εἰς τάς πόλεις εἴτε εἰς τήν ἐπαρχία γύρω, ἐμαζεύοντο εἰς μίαν κοινήν σύναξιν, «καὶ τὰ ἀπομνημονεύματα τῶν ἀποστόλων –«ἀπομνημονεύματα» εἶναι τά εὐαγγέλια– ἢ τὰ συγγράμματα τῶν προφητῶν ἀναγινώσκεται μέχρις ἐκχωρεῖ. Εἴτα», ἔπειτα, «παυσαμένου τοῦ ἀναγινώσκοντος», ἀφοῦ θά σταματήση ἐκεῖνος πού διαβάζει,... Ὑπῆρχε λοιπόν ὁ «ἀναγινώσκων» καί οἱ «ἀκούοντες». Βλέπει κανείς πῶς ἀπηχεῖται θαυμάσια ἡ πρᾶξι τῆς Ἐκκλησίας μέ τήν παραγγελία αὐτή πού δίδει ὁ ἱερός Εὐαγγελιστής, στό βιβλίον τῆς Ἀποκαλύψεως. «ὁ προεστὼς», ὁ προϊστάμενος, ὁ ἐπίσκοπος, «διὰ λόγου τὴν νουθεσίαν καὶ πρόκλησιν τῆς τῶν καλῶν τούτων μιμήσεως ποιεῖται.», δηλαδή ἔβγαζε λόγο ὁ ἐπίσκοπος, κάνοντας ἀνάλυσιν ἐκείνων τά ὁποῖα διαβάστηκαν.

Γι’ αὐτό, βλέπετε, κάνω καί ἐγώ τήν ἀνάγνωσι ἐδῶ. Κάνω μικτή ἐργασία· πρέπει νά ἀναγνωσθῆ τό κείμενο, νά ἀκουσθῇ, νά μεταφρασθῆ καί μετά νά ἀναλυθῆ. Ἔτσι πρέπει. Νά ἔχωμε ἐπαφή μέ τό ἱερόν κείμενον, ὥστε σιγά-σιγά τό αὐτί μας νά τό συνηθίζη, νά εἶναι οἰκεῖον· νά μήν εἶναι ξένο. Ἀλλά χρειάζεται καί νά δημιουργηθοῦν λόγοι νουθετικοί, πού νά προτρέπουν εἰς τήν μίμησιν καλῶν ἔργων.

Ἀλλά ἡ Ἐκκλησία μας, ἕνεκα τῶν πολλῶν παρερμηνειῶν πού οἱ αἱρετικοί εἶχαν δημιουργήσει εἰς τό βιβλίον τῆς Ἀποκαλύψεως, ἀπέφυγε νά ὁρίση ἀποστολικόν ἀνάγνωσμα ἀπό τό βιβλίον αὐτό.

Παράδειγμα μιᾶς τέτοιας παρερμηνείας εἶναι τό περί τῆς χιλιετοῦς Βασιλείας τοῦ Χριστοῦ. Ξέρετε τί σάλο δημιούργησε;... Ξέρετε ὅτι ζῶντος τοῦ ἱεροῦ συγγραφέως, τοῦ ἀποστόλου καί εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου –ζῶντος!–, εἶχε ἤδη παρερμηνευθῆ τό βιβλίον του;... Καί μάλιστα ὁ πρῶτος πού τό παρερμήνευσε ἦταν ὁ Κήρινθος· ὁ Γνωστικός Κήρινθος. Αὐτός δέν ἦταν Χριστιανός· ἦταν Γνωστικός, πού εἶχε ἀνακατέψει φιλοσοφίες, ξένες θρησκεῖες,... καί Χριστιανισμό. Ὁ Κήρινθος λοιπόν εἶχε πάρει αὐτό τό χωρίο τῆς Ἀποκαλύψεως καί ἄρχισε νά ὁμιλῆ περί χιλιετοῦς Βασιλείας· καί εἶχε θορυβηθῆ ὁ ἀπόστολος καί εὐαγγελιστής Ἰωάννης. Κάποτε εἶχε μάθει ὅτι σ’ ἕνα δημόσιο λουτρό στήν Ἔφεσο, πού εἶχε πάει, ὑπῆρχε καί ὁ Κήρινθος· καί εἶπε ὁ ἅγιος Εὐαγγελιστής: «Πᾶμε νά φύγωμε ἀπό ’δῶ, μήπως πέση ἡ σκεπή τοῦ λουτροῦ καί μᾶς σκοτώση!», ἐξ αἰτίας ἐννοεῖται τοῦ αἱρετικοῦ.

Γι’ αὐτό οἱ Ἀπόστολοι, ὅσα ἀπό ’κεῖνα τά στοιχεῖα τῆς χριστιανικῆς διδασκαλίας μποροῦσαν νά παρεξηγηθοῦν, τά ἐπεσήμαιναν. Ὅπως, ἐπί παραδείγματι, λέγει ὁ ἀπόστολος Παῦλος: «Ξέρω ὅτι μετά τήν ἀναχώρησί μου θά ἀναφανοῦν πολλοί πού θά παρανοήσουν τά πράγματα· καί αὐτοί θά εἶναι ἔτσι κι ἔτσι κι ἔτσι κι ἔτσι.». Ἐπίσης ὁ ἀπόστολος Πέτρος λέγει γιά τόν ἀπόστολο Παῦλο: «Ὑπάρχουν ἀστήρικτοι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἑρμηνεύουν τόν ἀπόστολον Παῦλον διεστραμμένα.». Μήπως δέν εἶχαν διαστρέψει ὁ Ὑμένεος καί ὁ Φιλητός τό κήρυγμα τοῦ ἀποστόλου Παύλου γύρω ἀπό τό θέμα τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν, καί ἔλεγαν ὅτι εἶχε γίνει ἡ ἀνάστασις;

Ἀλλά, ἀγαπητοί, μή μοῦ πῆτε ὅτι τοῦτο ὀφείλεται εἰς τούς συγγραφεῖς τῶν ἱερῶν κειμένων· ὄχι· στόν ἐγωϊσμό τῶν ἀνθρώπων ὀφείλεται. Γιατί; Διότι, ἁπλούστατα: Κύριε, θέλεις νά ἑρμηνεύσης; Ἔχεις τό κλειδί; Ποιό εἶναι; Σᾶς τό εἶπα: εἶναι ἡ Παράδοσις τῆς Ἐκκλησίας. Πῶς ἑρμηνεύει ἡ Ἐκκλησία; Ἡ Ἐκκλησία ἑρμηνεύει ἔτσι. Ἄν ἐσύ θέλης, ἀπό ὑπερηφάνεια ἑωσφορικήν, νά ἑρμηνεύσης ὅπως ἐσύ θέλεις, ἔ, τότε νά τό ξέρης: θά ξεπέσης, θά γίνης αἱρετικός. Αἵρεσις δέν εἶναι τίποτε ἄλλο παρά ἡ λογική ἑρμηνεία τοῦ δόγματος· ὅταν προσπαθῶ μέ λογικούς τρόπους, μέ λογικά σχήματα, νά ἑρμηνεύσω ἐκεῖνο τό ὁποῖον δέν ἑρμηνεύεται, ἐκεῖνο τό ὁποῖον μένει μυστήριο. Ὅταν λοιπόν προσπαθῶ μέ λογικόν τρόπον, μέ λογικά σχήματα νά ἑρμηνεύσω τήν διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας, αὐτομάτως βρίσκομαι εἰς τόν χῶρον τῆς αἱρέσεως. Δέν φταῖνε λοιπόν οἱ ἱεροί συγγραφεῖς· φταίει ὁ ἐγωϊσμός καί ἡ ὑπερηφάνεια τῶν πιστῶν μέσα στήν Ἐκκλησία.

Πάντως ἡ Ἐκκλησία μας, γιά νά ἀποφύγη ὅλες αὐτές τίς καταστάσεις, ἀγαπητοί, ἀναγκάστηκε –κάτι πού δέν συνέβη εἰς τήν «Ἐκκλησίαν» τῆς Δύσεως· καί δέν συνέβη, διότι ἐκεῖ δέν ἐσημειώθησαν τέτοιες αἱρέσεις– ἀναγκάστηκε ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἀνατολῆς νά βγάλη ἀπό τήν λατρεία τό βιβλίον τῆς Ἀποκαλύψεως. Τό ὅτι εἶναι γνήσιον, ἀπόδειξις ὅτι τό διατηρεῖ στόν Κανόνα τῆς Καινῆς Διαθήκης. Ἄς εὐχηθοῦμε ὅμως, σέ μιά ἀληθινά ὀρθόδοξη Σύνοδο, ἡ Ἐκκλησία κάποτε νά ξαναβάλη στή λατρεία τό βιβλίον τῆς Ἀποκαλύψεως, καί νά ἀκούγεται ἀπό τόν ἄμβωνα, ὅπως ἀκριβῶς ἀκούγονται καί οἱ ἐπιστολές τοῦ ἀποστόλου Παύλου καί τῶν λοιπῶν Ἀποστόλων. Εἴθε! τό εὔχομαι! Αὐτό φυσικά δέν ἐμποδίζει ἀπό τό νά κάνη κανείς ἑρμηνεία καί κήρυγμα ἀπό τό βιβλίον τῆς Ἀποκαλύψεως, ἤ ἀκόμη νά ἐπιστρατεύη χωρία ἀπό τό βιβλίον αὐτό, προκειμένου νά κατοχυρώση κάτι τό ὁποῖον διδάσκει ὁ ὁμιλητής εἰς τόν λαό τοῦ Θεοῦ.

«Ἀναγινώσκων», «ἀκούοντες» καί «τηροῦντες».

Αὐτά τά τρία, πού ἐδῶ σημειώνει ὁ εὐαγγελιστής Ἰωάννης, θυμίζουν τούς λόγους τοῦ Κυρίου: «Μακάριοι οἱ ἀκούοντες τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ καὶ φυλάσσοντες αὐτόν.». Ὁ Κύριος εἶπε τόν λόγον αὐτόν, ὅταν κάποια γυναῖκα ἀπό τό πλῆθος φώναξε καί Τοῦ εἶπε: «Μακαρία ἡ κοιλία ἡ βαστάσασά σε καὶ μαστοὶ οὓς ἐθήλασας.». Κι Ἐκεῖνος ἀνταπήντησε: «Εὐτυχισμένοι εἶναι αὐτοί πού ἀκοῦνε τόν λόγο τοῦ Θεοῦ καί τόν τηροῦν, τόν ἐφαρμόζουν.».

Αὐτές οἱ τρεῖς ἐνεστωτικές μετοχές, «ἀναγινώσκων», «ἀκούοντες», «τηροῦντες», ἐκφράζουν τό ἀδιάλειπτον τῆς ἀναγνώσεως, τῆς ἀκροάσεως καί τῆς τηρήσεως τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ. Πάντα πρέπει νά διαβάζω, πάντα πρέπει νά ἀκούω τόν λόγον τοῦ Θεοῦ καί πάντα πρέπει νά τόν τηρῶ. Δέν λέγει οἱ ἀκούσαντες, ἀλλά «οἱ ἀκούοντες». Μήν πῆς: «Ἄκουσα κηρύγματα, χόρτασα, ἔφτασα· τί νά πάω νά ξανακούσω πιά;»! «Οἱ ἀκούοντες»! ὄχι οἱ ἀκούσαντες. «Οἱ ἀναγινώσκοντες»! ὄχι οἱ ἀναγνώσαντες. «Οἱ τηροῦντες»! ὄχι οἱ τηρήσαντες. Αὐτό δείχνει ἀκριβῶς ὅτι πρέπει νά ὑπάρχη ἀδιάλειπτο αὐτό τό τρίπτυχον.

Ἀλλά ἄς ποῦμε λίγες σκέψεις πάνω σ’ αὐτά τά τρία: ἀνάγνωσις, ἀκρόασις, τήρησις τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ.

1. Καί ὡς πρός τήν ἀνάγνωσιν, θά εἶχα νά σᾶς πῶ τά ἑξῆς.

Πρῶτον: Προκειμένου νά ἐννοήσουμε τόν λόγον τοῦ Θεοῦ, πρέπει νά εἴμεθα ἐν Θεῷ, δηλαδή νά εἴμεθα μέσα εἰς τόν Θεόν· ἀλλιώτικα δέν εἶναι δυνατόν ποτέ νά κατανοήσωμε τόν λόγον τοῦ Θεοῦ.

Τί σημαίνει αὐτό;

Λέγει ὁ ἅγιος Διάδοχος Φωτικῆς: «Οὐδὲν γὰρ πτωχότερον διανοίας ἐκτὸς Θεοῦ φιλοσοφούσης τὰ τοῦ Θεοῦ.» . Δέν ὑπάρχει πιό μεγάλη φτώχεια ἀπό τό νά μιλᾶς γιά τόν Θεό, καί νά εἶσαι ἔξω ἀπό τόν Θεό.

Αὐτό, ἀγαπητοί μου, τό βλέπει κανείς πάρα πολύ καθαρά στούς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι δέν ζοῦν πνευματική ζωή, καί μιλοῦν γιά πνευματικά θέματα! προδίδονται. Γι’ αὐτό ἀκριβῶς βλέπετε νά κάνουν λάθη, νά εἶναι ἐκτός πραγματικότητος, νά προσπαθοῦν νά συμπληρώσουν μέ τό μυαλό τους μερικά πράγματα. Δέν εἶναι μέσα στόν Θεόν, δέν ζοῦν πνευματική ζωή. Ὁ ἄνθρωπος πού δέν ζῆ πνευματική ζωή δέν μπορεῖ νά ὁμιλῆ γιά τόν Θεό· δέν εἶναι δυνατόν. Καί δέν μπορεῖ ποτέ νά καταλάβη αὐτό πού γράφει ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ, ἐπειδή ἡ κατανόησις τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ δέν εἶναι γραμματική οὔτε συντακτική, μ’ ἄλλα λόγια δέν εἶναι φιλολογική· ἡ κατανόησις τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ ἔχει μιάν ἄλλη διάστασι.

Δέν θέλω νά πῶ ὅτι ἡ φιλολογική γνῶσις εἶναι ἀπορριπτέα. Ὄχι. Βλέπετε ἐδῶ πόσες φορές τήν χρησιμοποιοῦμε; Νά, προηγουμένως τί σᾶς εἶπα; Σᾶς εἶπα ἐνεστωτικές μετοχές. Ἅμα κανείς δέν ξέρη καί λίγο ἄς ποῦμε Φιλολογία, ἔ, πῶς θά τό καταλάβη αὐτό; Στοιχειώδη πράγματα· ὄχι πολλά. Δέν θέλω νά πῶ ὅτι εἶναι ἀπορριπτέο αὐτό τό στοιχεῖο· ὄχι· ἀλλά δέν εἶναι ἀρκετό. Δέν μπορεῖς νά πῆς «Ἐγώ ἔχω φιλολογικές γνώσεις, καί θά καταλάβω.». Δέν θά καταλάβης τίποτε! Τό πνεῦμα πάντα θά σοῦ διαφεύγη· θά σοῦ μένη μόνο τό γράμμα.

Δεύτερον: Πρέπει νά ὑπάρχη πάντοτε ἕνα λειτουργικό κλῖμα, μιά λειτουργική ἀτμόσφαιρα, προκειμένου νά μελετήσωμε καί νά καταλάβωμε τόν λόγο τοῦ Θεοῦ. Τί σημαίνει αὐτό; Σημαίνει ὅτι ἡ μελέτη ἤ ἡ ἀκρόασις τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ δέν μπορεῖ νά εἶναι μία ὑπόθεσις τῶν σαλονιῶν ἤ ὑπόθεσις ἀκαδημαϊκή. Νά σᾶς τό ἀναλύσω περισσότερο.

Ὑπάρχει μία τάσις στούς ἀνθρώπους –ὑπῆρχε πάντοτε· καί στήν ἐποχή μας ὑπάρχει– νά κουβεντιάζουν ὑψηλά θεολογικά θέματα, ἀλλά ...στό σαλόνι! μέ ὅλα τά γνωστά συμπαρομαρτοῦντα τοῦ σαλονιοῦ, ὅπου μποροῦν νά ποῦν καί τ’ ἀστεῖα τους, καί δέν ξέρω τί ἄλλο... ὅμως ἡ συζήτησις νά εἶναι καθαρῶς ἀκαδημαϊκή. Μπορεῖ νά εἶναι ὑψηλή, θεολογική· ἀλλά ὅμως, ἀγαπητοί, δέν ἐγγίζη τόν Λόγον –μέ λάμδα κεφαλαῖο–, τόν Λόγον τοῦ Θεοῦ· μένει εἰς τά σπάργανα, ἐκεῖνα πού φόρεσε ὁ Θεός Λόγος ὅταν γεννήθηκε, καί Τοῦ τά φόρεσε ἡ Θεοτόκος. Τά ρουχαλάκια! Αὐτά ἐγγίζουν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί· ὄχι τό βάθος· τόν Θεόν Λόγον ποτέ.

Δέν εἶναι λοιπόν ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ μιά ὑπόθεσις πού μπορῶ νά κουβεντιάζω ἔξω ἀπό τόν χῶρο τόν λειτουργικό. Γι’ αὐτόν τόν λόγο ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ πρέπει πάντα νά συνδέεται μέ τόν λειτουργικόν χῶρον. Βλέπετε; τό κήρυγμα γίνεται μέσα στόν ναό. Ὄχι ὅτι ἀπαγορεύεται νά ἀκουσθῆ κάπου ἀλλοῦ, οὔτε ἀπαγορεύεται νά εἰπωθῆ στόν δρόμο ἤ στό βουνό· ὄχι· ἀλλά πρέπει νά συνδέεται μέ τόν λειτουργικόν χῶρον. Εἴδατε ὅτι ἔγινε ἕνας Ἑσπερινός· ἄλλοτε γίνεται θεία Λειτουργία. Εἶναι σπουδαῖο αὐτό. Πάντα ὅταν ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ συνδέεται λειτουργικά, ἐπιδρᾶ διαφορετικά εἰς τίς καρδιές τῶν ἀνθρώπων.

Τρίτον: Προκειμένου νά καταλάβη κανείς τόν λόγον τοῦ Θεοῦ, χρειάζεται νά ὑπάρχη μιά ἡσυχία ἐξωτερική καί ἐσωτερική.

Λέγει ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος ὅτι τό θεῖον σιγῇ βιοῦται. Γιά νά βιώσης τόν Θεόν, νά Τόν καταλάβης μέσα σου, νά νοιώσης αὐτό πού διαβάζεις καί νά σκιρτήση ἡ καρδιά σου, χρειάζεσαι μία σιγή. Αὐτή ἡ σιγή εἶναι καί ἐξωτερική καί, προπαντός, ἐσωτερική.

Γιά νά ἔχης σιγή ἐξωτερική, πρέπει νά διαλέξης μιάν ὥρα πού νά ὑπάρχη ἡσυχία· προπαντός ὅμως πρέπει νά ἔχης εἰρήνη μέσα στήν καρδιά σου. Δέν θέλω νά πῶ ὅτι δέν πρέπει νά διαβάζουμε τόν λόγο τοῦ Θεοῦ ὅταν ἔχωμε ταραχή· ὀφείλομε, γιά νά γαληνεύωμε· ἀλλ’ ὅμως, γιά νά μποῦμε, γιά νά καταδυθοῦμε στά βαθέα νοήματα τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ, θά πρέπει ὁπωσδήποτε νά ὑπάρχη μέσα μας εἰρήνη καί σιγή, ἡσυχία, νά ἔχουν σιγήσει ὅλες οἱ ἄλλες ὑποθέσεις μας.

Τέταρτον: Ὅταν μελετοῦμε τόν λόγο τοῦ Θεοῦ, πρέπει νά αἰσθανώμεθα ὅτι εἶναι γιά μᾶς· ὄχι γιά τούς ἄλλους. Ποσάκις ἔχει εἰπωθῆ αὐτό...

Λέγει ὁ ἅγιος Ἰσαάκ ὁ Σύρος: «Ὁ ταπεινόφρων καὶ ἔργον ἔχων πνευματικόν, ἀναγινώσκων τὰς θείας Γραφάς, πάντα εἰς ἑαυτὸν νοήσει καὶ οὐκ εἰς ἕτερον.». Ὁ ταπεινός ἄνθρωπος, ὅταν μελετᾶ τή Γραφή, ὅ,τι βγάζει ἀπό μέσα καί ὅ,τι καταλαβαίνει, ποτέ δέν λέγει «Αὐτά εἶναι γιά τούς ἄλλους.»· ὄχι! ἀλλά τί; «Αὐτά εἶναι γιά μένα! Αὐτά τά λέγει ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ γιά μένα!».

Γι’ αὐτό ἀκόμη, ἄν θέλετε, ἀγαπητοί μου, κι ἐδῶ πού ἀκούγεται ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ, πολλές φορές οἱ ἄνθρωποι λένε: «Μήπως ξέρει ὁ ὁμιλητής τίποτε ἀπό τή ζωή μου, καί ἀναφέρθηκε σ’ αὐτό πού ἀπασχολεῖ ἐμένα;».

Δέν ξέρει τίποτα ὁ ὁμιλητής ἀπό τή ζωή σου· τόν λόγον τοῦ Θεοῦ τόν κατευθύνει ὁ Θεός. Βέβαια ἔχω προετοιμάσει τό τί θά σᾶς πῶ· ἀλλά ἐκεῖνο ὅμως πού ἔχει προετοιμασθῆ καί πού ἤδη ἐκφέρεται ὡς λόγος τοῦ Θεοῦ, αὐτό, στό βάθος, ὁ ἴδιος ὁ Θεός τό κατευθύνει, ὥστε ὁ λόγος Του νά προσεγγίζη διαφοροτρόπως τίς πολυποίκιλες καρδιές. Βλέπετε ὁ λόγος εἶναι ἕνας· κι ὅμως γιά τόν καθένα εἶναι διαφορετικός.

Λέγει ὁ ἅγιος Κύριλλος Ἱεροσολύμων: «Τό νερό, πού ποτίζει τά λουλούδια, εἶναι τό ἴδιο γιά ὅλα τά λουδούδια. Γιά τοῦτο τό λουλούδι τό νερό γίνεται κόκκινο χρῶμα· γιά ἐκεῖνο γίνεται ἄσπρο χρῶμα· γιά τό ἄλλο γίνεται κίτρινο χρῶμα. Καί ὅμως τό νερό εἶναι τό ἴδιο!».

Ἔτσι ὁ ὁμιλητής δέν λέγει κάτι πού ἀπασχολεῖ κάποιον· ἁπλῶς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ βρίσκει ἀπήχησι μέσα στήν καρδιά τοῦ κάθε ἀκροατοῦ, τοῦ σωστοῦ ἀκροατοῦ. Ὑπογραμμίζω: τοῦ σωστοῦ ἀκροατοῦ! Ὁπότε ὁ ἀκροατής πού θά ἀκούση, καί εἶναι ταπεινός ἄνθρωπος, θά πῆ: «Ὅλα αὐτά εἶναι γιά μένα! δέν εἶναι γιά τόν πλαϊνό μου, πού κάθεται στήν καρέκλα, καί πού μπορεῖ ἐνδεχομένως νά ξέρω τή ζωή του.». Νά μήν πῆ: «Χμ!... ὁ ὁμιλητής καλά τά λέει· ὁ δίπλα ἄς τ’ ἀκούη τώρα!». Νά μήν τό πῆ αὐτό· αὐτό εἶναι ὑπερηφάνεια, καί μάλιστα λαμπικαρισμένη, γνησία ὑπερηφάνεια! ἀλλά νά πῆ: «Αὐτά εἶναι γιά μένα· μόνο γιά μένα! καί δέν ἔχω παρά νά διορθωθῶ.».

Καί τέλος, πέμπτον: Νά προσεγγίζωμε τήν ἀνάγνωσι μέ προσευχή.

Λέγει πολύ ὡραῖα πάλι ὁ ἅγιος Ἰσαάκ ὁ Σύρος: «Τοῖς λόγοις τῶν μυστηρίων, τῶν ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ, μὴ προσεγγίσῃς χωρὶς εὐχῆς», μήν ἀνοίξης τήν Ἁγία σου Γραφή, μή διαβάσης λόγον Θεοῦ, ἐάν προηγουμένως δέν ἔκανες εὐχή, δέν ἔκανες προσευχή, «καὶ αἰτήσεως τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ βοηθείας», νά ζητᾶς ἀπό τόν Θεόν τήν βοήθειά Του, «ἀλλ’ εὐχόμενος, λέγε», καί, ὅταν θά προσεύχεσαι, νά λές: «Κύριε, δός μοι λαβεῖν αἴσθησιν τῆς δυνάμεως τῆς ἐν αὐταῖς.», δός μου, Κύριε, τήν αἴσθησι νά καταλάβω τή δύναμι πού βρίσκεται μέσα στά λόγια Σου. «Τὴν γὰρ εὐχὴν λογίζου εἶναι κλεῖδα τῶν νοημάτων τῶν ἀληθινῶν τῶν ἐν ταῖς θείαις ἠσφαλισμένων Γραφαῖς.». Νά θεωρῆς ὅτι ἡ προσευχή εἶναι τό κλειδί γιά νά καταλάβης τό βαθύτερο νόημα τῆς Γραφῆς.

2. Ἀλλά καί διά τήν ἀκρόασιν, ἀγαπητοί μου, ἄς ποῦμε δυό λόγια· μόνο δυό λόγια.

Πολλοί δέν γνωρίζουν γράμματα. Μάλιστα σέ παλαιότερες ἐποχές οἱ μή γνωρίζοντες γράμματα ἦταν ἡ πλειονότης. Ἐλάχιστοι ἐγνώριζαν γράμματα σέ πολύ παλιές ἐποχές. Σήμερα ἐλάχιστοι δέν γνωρίζουν· οἱ πιό πολλοί ξέρουν τοὐλάχιστον νά διαβάζουν καί νά γράφουν. Ὁπότε ἡ ἀκρόασις ἦτο βασική πηγή γνώσεως ἀληθειῶν τοῦ Θεοῦ. Διότι, ἀφοῦ δέν ἤξεραν νά διαβάσουν, πῶς θά μποροῦσαν νά μάθουν; Θά μάθαιναν μόνον ἐάν ἤκουαν.

Ἀλλ’ ὅμως ἡ ἀκρόασις, ἀγαπητοί μου, εἶναι βασική γιά ὅλους τούς ἀνθρώπους. Ὁ λόγος προσφέρεται διά ζώσης γλώσσης, ὅπως καί ὁ Λόγος –μέ λάμδα κεφαλαῖο– εἶναι ζωντανός· καί συνεπῶς, ὅταν ἀκούεται ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ διά ζώσης γλώσσης, αὐτό ἔχει μίαν ἰδιαίτερη χάρι.

Ἀκόμη συνοδεύεται ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ μέ προσωπικά βιώματα τοῦ ὁμιλητοῦ, καί συνεπῶς, μέ τόν τρόπον αὐτόν, δίδεται μία ἐνθάρρυνσις εἰς τούς ἀκροατάς διά τήν ἐφαρμογήν τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ.

Δέν εἶναι τό ἴδιο τό νά ἀκούσης τόν λόγο τοῦ Θεοῦ ἀπό τό ραδιόφωνο ἤ νά τόν διαβάσης σ’ ἕνα βιβλίο, μέ τό νά τόν ἀκούσης ζωντανά· εἶναι κάτι πολύ διαφορετικό. Γι’ αὐτόν τόν λόγο πᾶμε νά ἀκούσωμε λόγον Θεοῦ· ὄχι μόνο νά διαβάσουμε. Δηλαδή οὔτε ἡ ἀνάγνωσις ἀντικαθιστᾶ τήν ἀκρόασιν, οὔτε ἡ ἀκρόασις ἀντικαθιστᾶ τήν ἀνάγνωσιν· εἶναι δυό πράγματα παράλληλα, ἐξ ἴσου σπουδαῖα.

Ἀλλά πρέπει νά σᾶς πῶ ὅτι ἡ ἀκρόασις προϋποθέτει καί τήν παρουσία τῶν ἄλλων. Βλέπετε πόσοι ἄνθρωποι εἴμεθα ἐδῶ; Τί σημαίνει αὐτό; Ὅτι ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ δένεται μέ τήν θεωρία τῶν προσώπων, δηλαδή μέ τήν ὅρασι τῶν προσώπων –αὐτό θά πῆ θεωρία· τό νά βλέπω–· δηλαδή δένεται μέ τήν Ἐκκλησία. Κι αὐτό, τό νά ἀκούεται ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ μέσα στήν Ἐκκλησία, εἶναι πάρα πολύ σπουδαῖο· εἶναι πάρα πολύ σημαντικό, μεγίστης ἀξίας! ἀλλιώτικα θά μποροῦσα νά κάθωμαι στό σπίτι μου νά ἀκούω ἀπό μιά κασέτα, πού λέγεται κονσέρβα –ὅπως τήν ὠνόμασε ὁ ἅγιος Φλωρίνης– κονσέρβα τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ! Ἀλλά ἡ κονσέρβα δέν ἔχει τήν δροσερότητα τοῦ φρέσκου φαγητοῦ. Χρήσιμη εἶναι, ἀλλά... ἀλλά κονσέρβα! Ὅμως προσέξατε: θά ἀκούσω καί τήν κασέτα, θά διαβάσω καί τό βιβλίο, ἀλλά θά πρέπει νά πάω νά ἀκούσω ἐκεῖ πού εἶναι καί οἱ ἄλλοι πιστοί, γιά νά ἀποτελέσω καί νά ἀναδείξω τήν Ἐκκλησία, ὄχι μόνο στόν λειτουργικό της χῶρο, ἀλλά καί στήν ἀκρόασι τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ.

3. Καί τέλος ἄς ποῦμε κάτι ὡς πρός τήν ἐφαρμογήν τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ.

Αὐτό τό ὁποῖο διατυπώνει ὁ ἱερός Εὐαγγελιστής, «καὶ τηροῦντες τὰ ἐν αὐτῇ γεγραμμένα» ὅπως λέγει, ἐκφράζει ὅτι ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ πρέπει νά βιοῦται, νά τόν ζοῦμε, ἀλλά καί νά βιοῦται ὁλόκληρος. Προσέξτε: ὁλόκληρος! Μήν ποῦμε: «Αὐτό ναί, κι ἐκεῖνο ὄχι.».

«Ὁ γὰρ καιρὸς ἐγγύς.»· γιατί ὁ καιρός εἶναι κοντά.

Πώ πώ!... Ὅταν ἀκοῦτε αὐτό τό «ὁ γὰρ καιρὸς ἐγγύς», αἰσθάνεσθε τίποτε μέσα σας; Νά σᾶς πῶ κάτι πού τό εἶχα ζήσει κάποτε ἐντελῶς βιωματικά.

Ἦταν Κατοχή, καί γράφαμε ἐξετάσεις καθισμένοι στά θρανία τρεῖς-τρεῖς, χωρίς νά ἀφήνωμε κενά –ἕνα κενό θρανίο, ἕνα γεμᾶτο, ἕνα κενό... καί τά λοιπά. Σέ ὅλα τά θρανία καθισμένοι μαθηταί, καί στό κάθε θρανίο τρεῖς-τρεῖς –χαρᾶς εὐαγγέλια γιά τούς μαθητάς! Λοιπόν. Οἱ συμμαθηταί μου δέν εἶχαν διαβάσει. Δίναμε δέ ἐξετάσεις μόνον Ἀρχαῖα, Νέα καί Μαθηματικά· τίποτε ἄλλο. Αὐτοί εἶπαν μεταξύ τους: «Παιδιά, Ἀρχαῖα δέν θά διαβάσουμε.»· ἐγώ διάβασα. Κάθισα στό προτελευταῖο θρανίο καί βοηθοῦσα τούς τρεῖς ἀπό πίσω μου, τούς τρεῖς μπροστά καί τούς δύο ἑκατέρωθεν. Ἀλλά, μέ τό νά βοηθῶ αὐτούς καί νά λέγω «Ἐσύ, τί ἔγραψες;» καί «Ἐσύ, τί ἔγραψες;» –ἐπιτήρησις δέν ὑπῆρχε εἰς τήν τάξιν–, ἐγώ δέν ἔγραφα· κοιτοῦσα οἱ ἄλλοι νά γράψουν.

Γιά μιά στιγμή μπαίνει ὁ οἰκεῖος καθηγητής καί λέγει: «Παιδιά, σέ πέντε λεπτά μαζεύω τίς κόλλες.»! Ὅσοι ζήσατε στά μαθητικά σας χρόνια τέτοιες καταστάσεις μπορεῖτε νά μέ καταλάβετε. Ἔπαθα... Δέν μπορῶ νά σᾶς περιγράψω τί ἔπαθα. Ἵδρωσα, κοκκίνισα, παρέλυσα! καί αὐθορμήτως ἔβγαλα μιά φωνή: «Ὄχι ἀκόμα, κύριε καθηγητά!...», γιατί δέν εἶχα γράψει τίποτα. Οἱ ἄλλοι ἐσηκώνοντο νά παραδώσουν τίς κόλλες τους, κι ἐγώ πού εἶχα διαβάσει δέν εἶχα γράψει! Καί πήγαινα μετά σάν σκυλάκι στό γραφεῖο νά παρακαλῶ τόν καθηγητή νά μέ περάση...

Αὐτό τό αἴσθημα αἰσθάνεται ὁ ἄνθρωπος, ὅταν ἀντιληφθῆ ὅτι ἡ ὥρα ἔφθασε. Εἶναι φοβερόν αἴσθημα.

Λέγει ὁ ἅγιος Ἰσαάκ ὁ Σύρος ὅτι ἐάν δέν ἔχης ζήσει σωστά στή ζωή σου, ὅταν ἰδῆς νά ἔρχεται ἡ ὥρα τοῦ θανάτου, θά θορυβηθῆς. Ἀλλά καί ὅταν κανείς μέσα του ἀληθινά ἔχη βάλει τήν αἴσθησι ὅτι ὁ καιρός εἶναι κοντά, ὅταν διαβάζη αὐτήν τήν φράσι, «ὁ γὰρ καιρὸς ἐγγύς», αἰσθάνεται αὐτό τό αἴσθημα πού προηγουμένως σᾶς περιέγραψα ὅτι ἔζησα στά μαθητικά μου χρόνια.

Ἀλλά ὁ λόγος αὐτός, «ὁ γὰρ καιρὸς ἐγγύς», εἶναι τῆς αὐτῆς ἐννοίας μέ ἐκεῖνον πού προαναφέραμε τήν περασμένη φορά καί τόν εἴχαμε ἀναλύσει –εἶναι λίγο πιό πάνω–, ἐκεῖνο τό «ἃ δεῖ γενέσθαι ἐν τάχει», ἐκεῖνα τά ὁποῖα πρέπει νά γίνουν γρήγορα.

Χαρακτηριστικόν εἶναι ὅτι γιά μιά ἀκόμη φορά ἀναφέρεται αὐτό τό γρήγορο, τό «ἐν τάχει», τό «ἐγγύς», ἐκ προοιμίων εἰς τό βιβλίον τῆς Ἀποκαλύψεως, καί τονίζεται τό καλπάζον «τέλος», τό «τέλος» δηλαδή πού ἔρχεται μέ καλπασμό.

Ἀλλά σέ τί ὁ καιρός εἶναι «ἐγγύς»; σέ τί ὁ καιρός εἶναι πλησίον;

Ὁ καιρός εἶναι «ἐγγύς» εἰς τήν πλήρωσιν τῶν λόγων τῆς προφητείας· καί συνεπῶς εὐτυχισμένος εἶναι αὐτός πού τηρεῖ αὐτούς, γιατί ὁ καιρός δέν θά βραδύνη.

Ἀπό τήν ἐκκλησιαστική μας πρᾶξι μοῦ ἔχει κάνει ἐμένα προσωπικά ἐντύπωσι τό ἑξῆς –ἐάν εἶναι σωστό δέν ξέρω· ἐγώ θά σᾶς τό καταθέσω:

Μέχρι τόν 15ον αἰῶνα ἐκεῖνοι οἱ πιστοί πού ἔδωσαν τό αἷμα τους καί ἐτελείωσαν μαρτυρικά ἀποκαλοῦνται ἁπλῶς Μάρτυρες· ἤ ἀκόμη, ἄν ἐτελείωσαν ὁσίως τήν ζωήν των, ἀποκαλοῦνται ἁπλῶς Ἅγιοι. Αὐτό μέχρι τόν 15ον αἰῶνα. Μετά τόν 15ον αἰῶνα οἱ Μάρτυρες ἀποκαλοῦνται Νέοι, καί ἔχουμε τούς Νεομάρτυρας. Μάλιστα, ἄν θέλετε, ἀπό ἱστορικῆς πλευρᾶς, πού συνήθως χωρίζουμε τήν Ἱστορία σέ μεγάλες περιόδους, ἔχομε αὐτόν τόν χαρακτηρισμόν μετά τό 1453, τήν πτῶσι τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ὅσοι δηλαδή Μάρτυρες εἶναι μετά τήν πτῶσι τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὀνομάζονται Νεομάρτυρες –βάζουμε μπροστά αὐτό τό Νεο–· καί ἐκεῖνοι πού εἰρηνικῶς καί ὁσίως ἐτελείωσαν τή ζωή τους καλοῦνται καί αὐτοί Νέοι. Φέρ’ εἰπεῖν: ὁ Ὅσιος πατήρ ἡμῶν... τάδε, ὁ Νέος· ἤ: ὁ καινοφανής Ἅγιος. Καινοφανής θά πῆ αὐτός πού ἐμφανίσθηκε τώρα, καινούργια. Λέμε: ὁ ἅγιος Νεκτάριος, ὁ καινοφανής Ἅγιος. Λοιπόν αὐτός ὁ χαρακτηρισμός, Νέος, Καινοφανής καί λοιπά, πού εἶναι κοινός καί διά τούς Μάρτυρες καί διά τούς Ὁσίους, εἶναι ἕνας χαρακτηρισμός ὁ ὁποῖος σάν νά βάζη ἕνα ὅριο.

Ὅμως, ἄν θά ἔρθη μιά ἄλλη ἐποχή, ὕστερα πάλι ἀπό πεντακόσια χρόνια, πού οἱ ἱστορικοί θά πρέπει νά κατανείμουν τήν Ἱστορία, πῶς θά πρέπει ἡ Ἐκκλησία νά ὀνομάζη τούς τότε Μάρτυρας καί Ἁγίους; Ἐάν χρησιμοποιῆ τώρα τόν χαρακτηρισμόν Νέος, τότε πῶς; Νεώτατος;...

Ἀλλά ὅταν ὁμιλῆ περί Νέου, ξέρετε τί σημαίνει αὐτό, ἀγαπητοί μου; σημαίνει ὅτι εἴχαμε τούς παλαιούς Ἁγίους καί τούς Νέους· μετά τούς Νέους δέν ὑπάρχουν ἄλλοι, Νεώτεροι· Νέοι ἁπλῶς. Δηλαδή ξέρετε τί συμβαίνει ἐδῶ; Νομίζω ὅτι εἰς τήν καθολικήν συνείδησιν τῆς Ἐκκλησίας ὑποβόσκει τό αἴσθημα ὅτι τό τέλος εἶναι «ἐγγύς»· γι’ αὐτό ἡ Ἐκκλησία τώρα ὀνομάζει τούς Ἁγίους της μέ τόν χαρακτηρισμόν Νέος. Δέν ἔχομε τίποτα ἄλλο νά προσθέσουμε παρακάτω. Πρῶτα ἁπλῶς: Ἅγιος, ἤ: Μάρτυς. Γιατί; Διότι τό τέλος ἦταν μακρυά, παρ’ ὅτι πάντα πρό ὀφθαλμῶν τῆς Ἐκκλησίας ὑπῆρχε τό τέλος.

* * *

Μετά ἀπ’ αὐτήν τήν εἰσαγωγικήν ἐπιγραφήν, ἡ ὁποία κλείει ἐδῶ μέ αὐτόν τόν μακαρισμόν πού ἀναφέραμε, ἀγαπητοί μου, ἀκολουθεῖ τό προοίμιον τοῦ ὅλου βιβλίου, πού ἐπεκτείνεται μεταξύ τῶν στίχων 4 ἕως 8. Νά σᾶς τό διαβάσω:

«Ἰωάννης ταῖς ἑπτὰ ἐκκλησίαις ταῖς ἐν τῇ Ἀσίᾳ· χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ, ὁ ὢν καὶ ὁ ἦν καὶ ὁ ἐρχόμενος, καὶ ἀπὸ τῶν ἑπτὰ πνευμάτων, ἃ ἐνώπιον τοῦ θρόνου αὐτοῦ,

»καὶ ἀπὸ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ μάρτυς ὁ πιστός, ὁ πρωτότοκος τῶν νεκρῶν καὶ ὁ ἄρχων τῶν βασιλέων τῆς γῆς. τῷ ἀγαπῶντι ἡμᾶς καὶ λούσαντι ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ἐν τῷ αἵματι αὐτοῦ,

»καὶ ἐποίησεν ἡμᾶς βασιλείαν, ἱερεῖς τῷ Θεῷ καὶ πατρὶ αὐτοῦ, αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων· ἀμήν.

»Ἰδοὺ ἔρχεται μετὰ τῶν νεφελῶν, καὶ ὄψεται αὐτὸν πᾶς ὀφθαλμὸς καὶ οἵτινες αὐτὸν ἐξεκέντησαν, καὶ κόψονται ἐπ’ αὐτὸν πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς. ναί, ἀμήν.

»Ἐγώ εἰμι τὸ Α καὶ τὸ Ω, λέγει Κύριος ὁ Θεός, ὁ ὢν καὶ ὁ ἦν καὶ ὁ ἐρχόμενος, ὁ παντοκράτωρ.»

Αὐτοί, ἀγαπητοί μου, οἱ τέσσερις στίχοι –οἱ πέντε· γιατί συμπεριλαμβάνεται καί ὁ τέταρτος– εἶναι τό προοίμιον τοῦ βιβλίου τῆς Ἀποκαλύψεως. Ἕως ἐδῶ, εἴδατε, εἴχαμε τήν εἰσαγωγικήν ἐπιγραφήν.

Εἰς αὐτό τό προοίμιον, πού εἶναι πάρα πολύ σπουδαῖο καί θεολογικώτατον, βλέπομε νά φαίνεται ὁ ἐπιστολικός χαρακτήρ τοῦ βιβλίου, ὅτι τό βιβλίο τῆς Ἀποκαλύψεως ἀποτελεῖ ἐπιστολήν, εἶναι μία ἐπιστολή. Ἄν τό θέλετε, καί τό Κατά Λουκᾶν εὐαγγέλιον εἶναι μία ἐπιστολή. Θυμᾶσθε πού γράφει ἐκεῖ ὁ Λουκᾶς πρός τόν «κράτιστον Θεόφιλον» «Σοῦ στέλνω... –δέν ἀναφέρει βέβαια τήν ὀνομασία ἐπιστολή– σοῦ στέλνω τοῦτο τό κείμενο, τρόπον τινά, γιά νά μάθης τήν ἀκρίβεια τῆς Πίστεώς σου.»; Συνεπῶς ἀναφέρεται καί αὐτό κατά τρόπον ἐπιστολικόν. Ἔτσι καί ἡ Ἀποκάλυψις· ἔχει διαστάσεις ἐπιστολῆς· ὄχι μόνο διότι περιέχει τίς ἑπτά ἐπιστολές πού στέλνει ὁ Χριστός στίς ἑπτά Ἐκκλησίες τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἀλλά καί διότι τό ὅλο βιβλίον εἶναι ἐπιστολιμαίας μορφῆς καί διατηρεῖ ὅλα ἐκεῖνα τά στοιχεῖα μιᾶς ἐπιστολῆς ἀρχαίου ἐπιστολικοῦ τύπου.

Δηλαδή: δηλοῦται ὁ συγγραφεύς –ὁ Ἰωάννης–, οἱ παραλήπται –οἱ ἑπτά Ἐκκλησίες τῆς Μικρᾶς Ἀσίας–, ὁ χαιρετισμός –«χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ...» καί τά λοιπά– καί ἡ δοξολογία ὡς συνήθως –«αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων· ἀμήν.». Ὥστε λοιπόν ἡ Ἀποκάλυψις, ἀγαπητοί μου, εἶναι μία ἐπιστολή. Καί, ὅπως σᾶς εἶπα, εἴθε ὁ Θεός νά δώση κάποτε νά ἀκούεται καί ὡς ἐπιστολικόν ἀνάγνωσμα εἰς τήν Ἐκκλησίαν.

«Ἰωάννης ταῖς ἑπτὰ ἐκκλησίαις ταῖς ἐν τῇ Ἀσίᾳ.». Ὁ Ἰωάννης, ὁ στέλλων τήν ἐπιστολήν, ὁ συντάκτης τῆς ἐπιστολῆς, πρός τίς ἑπτά Ἐκκλησίες πού εἶναι στήν Ἀσία, πού θά εἶναι οἱ ἀποδέκται τῆς ἐπιστολῆς. Ὁ ἀποστέλλων καί οἱ ἀποδέκται.

Πάλι βλέπομε ἐδῶ γιά δεύτερη φορά –θά σημειωθῆ καί γιά τρίτη φορά λίγο παρακάτω– ὅτι προτάσσεται τό ὄνομα τοῦ συγγραφέως, «Ἰωάννης», χωρίς ἐπίθετον ἤ προσδιορισμόν, ὡς πασίγνωστον, ὅπως σᾶς εἶπα προηγουμένως, εἰς τούς ἀναγνώστας.

Ποιές εἶναι αὐτές οἱ ἑπτά Ἐκκλησίες τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, πρός τίς ὁποῖες ἀποτείνεται τό βιβλίον τῆς Ἀποκαλύψεως, καί μάλιστα μέ μίαν ἰδιαιτέραν ἐπιστολήν γιά τήν κάθε μιά ἀπ’ αὐτές;

Εἶναι: ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἐφέσου, τῆς Σμύρνης, τῆς Περγάμου,... Ἱστορικές Ἐκκλησίες εἶναι, προσέξτε! Δέν εἶναι νοερά πράγματα, δέν εἶναι συμβολικά· ἱστορικές Ἐκκλησίες εἶναι! Ἐπαναλαμβάνω: τῆς Ἐφέσου, τῆς Σμύρνης, τῆς Περγάμου, τῶν Θυατείρων, τῶν Σάρδεων, τῆς Φιλαδελφείας καί τῆς Λαοδικείας· πού εἶναι καί πόλεις τῆς Μικρᾶς Ἀσίας· παλιές, ἀρχαῖες πόλεις! ἐκεῖ ὅπου ἤκμασε ὁ ὑλισμός, ἔγιναν ἐπισκοπές, δηλαδή ἱδρύθηκαν Ἐκκλησίες. Πρός αὐτές τώρα τίς ἑπτά Ἐκκλησίες ἀποτείνεται τό βιβλίον τῆς Ἀποκαλύψεως, μέ ξεχωριστή ἐπί μέρους ἐπιστολή γιά τήν κάθε μιά ἀπ’ αὐτές Ἐκκλησία.

Ἀλλά θά ’λεγε κανείς: Γιατί μόνο πρός αὐτές τίς ἑπτά Ἐκκλησίες ἀποτείνονται οἱ ἐπί μέρους ἐπιστολές; Θά πῆ ὁ Χριστός στόν Ἰωάννη: «Γράψε στήν Ἐκκλησία, στόν ἄγγελον –στόν ἐπίσκοπο δηλαδή– στόν ἄγγελο τῆς Ἐκκλησίας τῶν Ἐφεσίων: ...», ἤ «...τῆς Ἐκκλησίας τῆς Σμύρνης: ...». Γιατί; Μήπως οἱ λοιπές Ἐκκλησίες, ὅπως τῶν Ἱεροσολύμων, τῆς Ἀντιοχείας, τῆς Κορίνθου ἤ τῆς Ρώμης, δέν ἦσαν Ἐκκλησίες πολύ μεγάλες, πολύ σπουδαῖες;... Ἄν θέλετε, μόνον ἡ τῆς Ἐφέσου θά μποροῦσε νά παραβληθῆ μέ τίς ἀναφερθεῖσες Ἐκκλησίες. Τῆς Ρώμης;... Τῆς Κορίνθου;... Τῆς Ἀντιοχείας, τῆς μεγάλης Ἀντιοχείας;... Μόνον ἡ τῆς Ἐφέσου· ὅλες οἱ ἄλλες Ἐκκλησίες τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἦταν μικρές. Γιατί λοιπόν ἀναφέρονται οἱ ἐπιστολές σ’ αὐτές τίς ἑπτά, καί ὄχι καί στίς ἄλλες, πού ἦσαν εὔσημες καί μεγάλες;

Διότι ὁ ἀριθμός ἑπτά εἶναι σχηματικός καί ἐκφράζει τήν ποικιλίαν, ταυτοχρόνως καί τήν πληρότητα. Δηλαδή πρόκειται γιά ὁλόκληρο τό πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας, τό τότε καί τό μέχρι τῆς συντελείας τῶν αἰώνων –συνεπῶς καί τό σήμερα–, πού ἐκφράζεται μέ αὐτούς τούς ἑπτά ἀντιπροσωπευτικούς τύπους τῶν ἐν λόγῳ Ἐκκλησιῶν. Μέ ἄλλα λόγια οἱ ἑπτά αὐτές Ἐκκλησίες εἶναι ἑπτά πτυχές, μέ ἑπτά πραγματικότητες, τῆς Μιᾶς, Ἁγίας, Καθολικῆς καί Ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας.

Ἔχομε λοιπόν ἐδῶ δυό διαστάσεις συμπεπλεγμένες. Ἡ μία εἶναι ὅτι ἡ κάθε μιά ἐπιστολή ἀποτείνεται πρός συγκεκριμένη, ἱστορικήν –ὑπογραμμίζω τό ἱστορικήν– συγκεκριμένη, ἱστορικήν Ἐκκλησίαν, καί ἀναφέρεται σέ συγκεκριμένες περιπτώσεις τῆς κάθε Ἐκκλησίας. Ὅταν, ἐπί παραδείγματι, λέγη «Δέν εἶσαι οὔτε κρύος οὔτε ζεστός· εἶσαι χλιαρός.» ἤ «Ἄφησες τήν πρώτη σου ἀγάπη... Δές ἀπό πού ξέπεσες.», αὐτά εἶναι συγκεκριμένα κουσούρια, ἐλαττώματα, τῆς ἄλφα ἤ βῆτα Ἐκκλησίας.

Ἑπομένως οἱ ἐπιστολές αὐτές, στό πρῶτο πλάνο, βλέπουμε ὅτι ἔχουν ἱστορικόν χαρακτῆρα· εἶναι πραγματικά αὐτό πού εἶναι. Στό δεύτερο ὅμως πλάνο βλέπουμε ὅτι τά στοιχεῖα αὐτῶν τῶν ἐπιστολῶν ἀποτείνονται εἰς τήν ὅλην Ἐκκλησίαν. Συνεπῶς ἔχουμε συμπεπλεγμένες δυό διαστάσεις: τήν ἱστορικήν, πού εἶναι τοπικά καί χρονικά συγκεκριμένη, καί τήν ἄλλη διάστασι, πού εἶναι ἁπλωμένη σ’ ὁλόκληρη τήν ἱστορία τῆς Ἐκκλησίας, καί δέν περιορίζεται σ’ ἕνα συγκεκριμένο τόπο· ἀναφέρεται δηλαδή σέ ὁλόκληρη τήν Ἐκκλησία. Ἔτσι, ἅμα διαβάσωμε τί γράφει ὁ Χριστός διά τήν Ἐκκλησία τῶν Ἐφεσίων ἤ διά τήν Ἐκκλησία τῶν Σμυρναίων, βλέπουμε ὅτι ὅλα αὐτά τά στοιχεῖα ὑπάρχουν μέσα στήν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ.

Θά ξαναπῶ γιά ἄλλη μιά φορά, γιατί εἴμεθα Ἕλληνες, καί οἱ Ἐκκλησίες αὐτές ἦσαν σέ ἑλληνικές πόλεις, καί ἡ Μικρά Ἀσία ἦταν ἑλληνική: ταυτοχρόνως εἶναι καί ἱστορικές Ἐκκλησίες καί ἱστορικές ἐπιστολές, μέ ἱστορικό ὑπόβαθρο.

Τό γιατί; Ὅταν θά ’ρθη ἡ ὥρα, θά σᾶς τό πῶ ξανά· ἀλλά θά σᾶς τό πῶ καί τώρα. Θά πῆ ὁ Χριστός σέ κάποιον ἐπίσκοπο: «Θά σοῦ κινήσω τήν λυχνία.» –κάθε Ἐκκλησία συμβολίζεται μέ μίαν «λυχνίαν», μ’ ἕνα κηροπήγιο, μ’ ἕνα κερί, μέ μία λαμπάδα. «Θά σοῦ κινήσω τήν λυχνία.»! Ξέρετε τί θά πῆ; «Θά σέ μεταθέσω.»! Καί τίς πῆρε καί τίς ἑπτά καί τίς μετέθεσε!...

Ποιά ἱστορική Ἐκκλησία σήμερα ὑπάρχει στή Μικρά Ἀσία; Οὔτε μία! Οὔτε τῆς Ἐφέσου –τῆς μεγάλης Ἐφέσου!– οὔτε τῆς Σμύρνης οὔτε τῆς Λαοδικείας οὔτε τῆς Φιλαδελφείας... Καμμία Ἐκκλησία ἀπ’ αὐτές δέν ὑπάρχει· οἱ «λυχνίες» κινήθηκαν ὁριστικῶς τό 1922. Ὁριστικῶς! Ἀλλά ἄς εἶναι. Γι’ αὐτό σᾶς ἐτόνισα τό ἱστορικόν στοιχεῖον· εἶναι πάρα πολύ σπουδαῖο. Θά ἐπανέλθω ὅμως τότε πού θά μιλήσουμε γιά κάθε μιά ἀπό τίς ἐπί μέρους ἐπιστολές.

Ὥστε λοιπόν ἐδῶ βλέπομε ὅτι ἔχομε τήν ποικιλία καί ταυτοχρόνως τήν πληρότητα· δηλαδή ἔχομε πολλές πτυχές ἀλλά καί ταυτοχρόνως ὅλες τίς περιπτώσεις πού ὑπάρχουν μέσα εἰς τήν Ἐκκλησία.

Λέγει ὁ ἅγιος Ἀνδρέας Καισαρείας: «Διὰ τοῦ ἑβδοματικοῦ ἀριθμοῦ, τὸ μυστικὸν τῶν ἁπανταχῆ ἐκκλησιῶν σημαίνει». Τῶν ἀπανταχοῦ Ἐκκλησιῶν· μέ τίς ἑπτά Ἐκκλησίες, ἐννοεῖ ὅλες τίς Ἐκκλησίες. «καὶ [τὸ] τῷ παρόντι βίῳ σύστοιχον· ἐν ᾧ [καὶ] ἡ ἑβδοματικὴ περίοδος γίνεται.». Ὅπως ἀκριβῶς θεωρεῖται ἡ ἑβδομάς ὡς ἕνα σύμβολον τῆς δημιουργίας τοῦ κόσμου ἤ τῆς ζωῆς μας, κατά παρόμοιον τρόπον καί ὡς ἑβδομάς ἐδῶ συμβολίζεται, μέ τόν ἀριθμό ἑπτά, ἡ πληρότητα τῆς Ἐκκλησίας.

Γι’ αὐτό, θά παρακαλέσω, ὅ,τι θά ἀναλύσωμε στίς ἑπτά αὐτές ἐπιστολές –πού εἶναι πολύ σπουδαῖες· σπουδαιότατες!– μή νομίσετε ὅτι ἀναφέρονται μόνο στίς τότε ἱστορικές Ἐκκλησίες· ἀναφέρονται καί εἰς τήν πάντοτε ὑπάρχουσαν ἕως τῆς συντελείας τῶν αἰώνων Ἐκκλησίαν.

«Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη.». Χάρις σέ σᾶς καί εἰρήνη.

Εἶναι ἕνας χριστιανικός χαιρετισμός ἐντόνου λειτουργικοῦ χαρακτῆρος. «Χάρις σέ σᾶς καί εἰρήνη.»!

Αὐτός ὁ χαιρετισμός τοῦ Ἰωάννου τοῦ Εὐαγγελιστοῦ, εἰς τήν Ἀποκάλυψι, εἶναι συντόμευσις τοῦ χαιρετισμοῦ τοῦ ἀποστόλου Παύλου, στή Β΄ Πρός Κορινθίους ἐπιστολήν του, 13, 13, πού λέγει: «Ἡ χάρις τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ κοινωνία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος –βλέπετε λοιπόν; τριαδικός ὁ Θεός!– μετὰ πάντων ὑμῶν· ἀμήν.», νά εἶναι μαζί μέ ὅλους ἐσᾶς.

Αὐτόν τόν τύπον τοῦ χαιρετισμοῦ δέν τόν παίρνει ὁ Ἰωάννης ἀπό τόν Παῦλο, οὔτε ὁ Παῦλος ἀπό τόν Ἰωάννη· φαίνεται πώς ὑπῆρχε εἰς τήν Ἐκκλησίαν καί εἶχε λειτουργικόν χαρακτῆρα· καί ἔτσι ἀπό τήν Ἐκκλησία παίρνει καί ὁ Ἰωάννης καί ὁ Παῦλος καί ὁ ἀπόστολος Πέτρος καί ὁ ἀπόστολος Ἰούδας.

Αὐτός δέ ὁ τύπος ὑπάρχει μέχρι σήμερα· ἀναφέρεται εἰς τό προοίμιον τῆς εὐχῆς τῆς ἁγίας Ἀναφορᾶς, ὅταν βγαίνη ὁ ἱερεύς νά εὐλογήση τόν λαόν. Αὐτός ὁ ἴδιος τύπος ὑπάρχει. Συνεπῶς, ἀγαπητοί μου, εἶναι ἕνας χαιρετισμός μέ ἔντονον λειτουργικόν χαρακτῆρα.

Ἐπειδή δέ ἡ «χάρις», ὡς εὐμένεια τοῦ Θεοῦ, πού πηγάζει ἀπό τόν ἱλαστήριον Θάνατον τοῦ Χριστοῦ, ἀλλά καί ἡ «εἰρήνη» προέρχονται ἀπό τόν Θεόν Πατέρα –ὅπως λέγει λίγο πιό κάτω, «ἀπὸ ὁ ὢν καὶ ὁ ἦν καὶ ὁ ἐρχόμενος»–, ἀπό τό Πνεῦμα τό Ἅγιον –«ἀπὸ τῶν ἑπτὰ πνευμάτων», πού θά πῆ πιό κάτω– καί ἀπό τόν Υἱόν –«καὶ ἀπὸ Ἰησοῦ Χριστοῦ», ἐπίσης πιό κάτω–, ὁ χαιρετισμός αὐτός μετατρέπεται εἰς λειτουργικήν ὁμολογίαν Πίστεως· ταυτοχρόνως εἶναι ἕνα σύμβολον Πίστεως.

Εἶναι αὐτό πού ὁ Φίλιππος ὁ Διάκονος εἶπε εἰς τόν Αἰθίοπα τόν εὐνοῦχον: «Ἐάν ὁμολογῆς ὅτι ὁ Ἰησοῦς εἶναι ὁ Χριστός, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, τίποτα δέν σέ ἐμποδίζει νά βαπτισθῆς.»· κι ἐκεῖνος ἀπεκρίθη: «Πιστεύω ὅτι ὁ Ἰησοῦς εἶναι ὁ Χριστός, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ.». Εἴδατε;... ὁμολογία Πίστεως.

Ἀργότερα, ὅταν θά ἐμφανισθοῦν πολλές αἱρέσεις, τό σύμβολον τῆς Πίστεως θά γίνη πιό λεπτομερές. Εἶναι τό γνωστό σύμβολον τῆς Πίστεως πού ἔχομε, τῆς Νικαίας: «Πιστεύω εἰς ἕνα Θεόν, Πατέρα, Παντοκράτορα...» καί τά λοιπά.

Ὥστε βλέπουμε λοιπόν ἐδῶ ὅτι ἔχομε ἕνα πανάρχαιο στοιχεῖο λειτουργικῆς ὁμολογίας Πίστεως· δηλαδή ὁμολογῶ τήν Πίστι μου μέσα εἰς τόν λειτουργικόν χῶρον. Εἴδατε;... τό «Πιστεύω» ποῦ τό λέμε; Τό λέμε μέσα εἰς τόν λειτουργικόν χῶρον. Προκειμένου νά τελέσωμε τή θεία Λειτουργία, προκειμένου νά κοινωνήσουμε, πρέπει νά ὁμολογήσουμε τή σωστή μας Πίστι. Συνεπῶς, ἀγαπητοί μου, αὐτός ὁ χαιρετισμός τοῦ ἁγίου Ἰωάνου τοῦ Εὐαγγελιστοῦ εἶναι ἕνας χαιρετισμός, ὅπως σᾶς εἶπα, μέ ἔντονον λειτουργικόν χαρακτῆρα.

Ἀλλά ἡ ὥρα παρῆλθε. Πρῶτα ὁ Θεός, θά συνεχίσωμε τήν ἐρχομένη Κυριακή.

Κυριακή, 2-11-1980

Ἀρνίον Ἑστηκὸς...

Select language...
English  Greek  Spanish

π. Ἀθανάσιος Μυτιληναῖος